Nestajanje koje ne primećujemo

Piše: dr Dejan Molnar, redovni profesor na Ekonomskom fakultetu u Beogradu

U periodu nešto dužem od dve decenije (2002-2025) broj žitelja u Srbiji opao je za 950.130, odnosno za 12,7%. Depopulacija je bila još intenzivnija u regionu Vojvodine (-15,7%), a posebno na teritoriji Srednjeg Banata (-26,1%). U posmatranom razdoblju, demografska slika Zrenjanina se može smatrati prilično sumornom – broj stanovnika je smanjen za čak 21,8%! Odnosno, bilo ih je za 28.829 manje, budući da je njihov procenjeni broj opao sa 131.960 u 2002. na 103.131 u 2025. godini. Područje Zrenjanina čini 22 naselja (grad i 21 naseljeno mesto). Samo u periodu između dva poslednja popisa (2011-2022) beleži se snažno demografsko „pražnjenje” kako na urbanom području (-12,3%), tako i u svim selima: Aradac (-16,2%), Banatski Despotovac (-29%), Belo Blato (-23%), Botoš (-20%), Elemir (-15,4%), Ečka (-14,8%), Jankov Most (-26,8%), Klek (-17,3%), Knićanin (-21,1%), Lazarevo (-22,5%), Lukino Selo (-36,1%), Lukićevo (-21,9%), Melenci (-13,1%), Mihajlovo (-28,9%), Orlovat (-20,7%), Perlez (-13,8%), Stajićevo (-11,9%),
Taraš (-19,3%), Tomaševac (-19,7%), Farkaždin (-18,8%) i Čenta (-14%). Dva su osnovna razloga za ovakvo „desetkovanje”. Jedan je negativan prirodni priraštaj, odnosno činjenica da više ljudi umire nego što se rađa. Drugi se odnosi na prisustvo negativnog migracionog salda – veći je broj odseljenih nego doseljenih lica.
Godinama unazad u Gradu se beleži veći broj umrlih nego rođenih. U toku perioda 2002-2025. umrlo je 45.073 ljudi, a rodilo se 25.221 beba. Proizilazi da u toku poslednje 23 godine samo po osnovu negativnog prirodnog priraštaja „fali” 19.852 žitelja, odnosno 863 u proseku godišnje. Poslednji raspoloživi podaci Republičkog zavoda za statistiku (RZS) za 2025. svedoče i o tome da je stopa prirodnog priraštaja (koja se izračunava kao razlika između broja živorođenih i umrlih na 1.000 stanovnika i izražava se u promilima), u Zrenjaninu iznosila -7,9‰, što je lošije od pokrajinskog (-6 ‰) i republičkog (-5,5 ‰) proseka.
Kada su u pitanju interne migracije, grad na obalama Begeja spada u grupu teritorija koje beleže negativan saldo. U druge sredine unutar zemlje se tokom perioda 2011-2025. ukupno odselilo 24.240, dok se sa drugih područja doselilo 22.006 pojedinaca. Sledi da se po ovom osnovu u toku poslednje jedne i po decenije „gubilo” u proseku 149 lica godišnje. Od 2011. do 2025. broj stanovnika smanjen je za 20.243, čemu je u najvećoj meri (65%) doprinosio negativan prirodni priraštaj (-13.123 lica), znatno manji deo (11%) je bio
posledica internih migracija (-2.234), dok se ostatak (24%) najverovatnije odnosi na odlaske van granica Srbije (-4.886). Zrenjanin u domaćim okvirima spada u red gradova sa natprosečnim indeksom starenja. Ovaj pokazatelj, koji predstavlja odnos broja starog (60 i više godina) i mladog (19 i manje godina) stanovništva, je lane iznosio 1,65, što je više od nacionalnog proseka (1,53). Ono što posebno zabrinjava je činjenica da se navedeni indikator na nivou Grada dramatično pogoršava. Ne tako davno, na Popisu iz 2011. njegova vrednost je iznosila 1,22, da bi danas dostigla 1,65. Drugim rečima, pre petnaestak godina starijih sugrađana je bilo za 22% više, a danas su za 65% brojniji od omladine. Sverečeno nedvosmisleno ukazuje na to da će nas u narednom periodu biti sve manje i manje.