Ekonomski tigar sve više zaostaje
Piše: dr Dejan Molnar, redovni profesor na Ekonomskom fakultetu u Beogradu
Godinama unazad kontinuirano smo izloženi informacijama da privreda Srbije beleži izrazito visoku stopu rasta bruto domaćeg proizvoda koja je među najvećima u Evropi. Na osnovu podataka iz baze Evrostata može se pokazati da je ona u periodu 2013-2024. u proseku iznosila 2,7%. Međutim, istovremeno se dolazi i do saznanja da su u istom razdoblju privrede pojedinih država zabeležile veći rast BDP-a, poput Hrvatske, Mađarske i BiH (po 2,8%), Rumunije (3,1%), Litvanije i Crne Gore (po 3,3%), Poljske (3,5%), Kipra (3,6%) i Malte (6,8%). Sa druge strane, privrede najrazvijenijih država članica EU rasle su sporije – Nemačka (1%), Austrija (1,1%), Belgija (1,6%), Holandija (1,8%), Francuska (1,2%), Italija (0,8%%), dok je prosek EU-27 bio 1,5%.
Opšte je poznato da se BDP najrazvijenijih i najstabilnijih privreda na svetu uvećava po nižoj stopi rasta nego u slučaju nerazvijenih i zemalja u razvoju. Da bismo shvatili zašto je to tako moramo znati da stopa rasta BDP-a odražava samo njegovu procentualnu promenu u odnosu na prethodno (početno) stanje. Stoga je logično što razvijen svet raste sporije, jer je već dostigao zavidan nivo razvijenosti, pa je polazna osnova na bazi koje se stopa rasta računa veoma visoka. Manje razvijene i nerazvijene ekonomije polaze od niske osnove, pa i malo povećanje BDP-a, kada se izrazi preko stope rasta, deluje kao veliko. Prilikom analiza i zaključivanja uvek se mora imati na umu da stopa rasta pokazuje isključivo brzinu, a nikako veličinu promene BDP-a. To znači da, iako se proizvodnja razvijenih država podiže za veći iznos, u procentualnom izrazu to izgleda manje (zapravo je sporije), dok u slučaju nerazvijenih manje povećanje izkazano stopom rasta deluje kao veliko (a u stvari je brže).
Nivo ekonomske razvijenosti može se meriti vrednošću BDP-a po stanovniku. Prema realnom (korigovanom za inflaciju) BDP-u per capita, zaostatak Srbije za prosekom EU je 2012. iznosio 22.620, da bi 2024. porastao na 24.750 evra. Drugim rečima, vrednost naše proizvodnje po stanovniku je tokom poslednjih 12 godina uvećana za 2.950 evra (sa 5.950 na 8.900), dok je u EU to povećanje iznosilo 4.880 evra (sa 28.770 na 33.650). Proizilazi da je naš zaostatak za Unijom u pogledu ekonomske razvijenosti povećan za 1.930 evra.
Mereno ovim indikatorom, članice EU su lane u proseku bile razvijenije od Srbije za čak 3,8 puta, U slučaju pojedinih država situacija je sledeća: Danska 6,5 puta, Holandija 5,7, Austrija 5,1, Belgija 5, Nemačka 4,8, Francuska 4,3, Slovenija 2,9, Hrvatska 1,9, Mađarska 1,8, Rumunija 1,5 puta…
Realna je pretpostavka da će se BDP u Srbiji u narednom periodu povećavati po stopi rasta kao tokom prethodne dve decenije (2,4%). Na osnovu toga se može izračunati kada bi Srbija mogla da dostigne današnji nivo razvijenosti članica EU. Ne tako komlikovanim postupkom, dolazi se do prilično sumornog zaključka da bi se to moglo očekivati za 55 godina, odnosno tek 2080. godine! Podjednako boli i saznanje da Srbija na planu ekonomskog razvoja beleži „epohalno“ zaostajanje (mereno brojem godina) za Holandijom (72 godine), Austrijom (67 god.), Nemačkom (65), Francuskom (60), Italijom (54), Slovenijom (44), Češkom (37), Slovačkom (32), Hrvatskom (27), Poljskom i Mađarskom (25) itd.
